De herfst is een heerlijk thema om mee te werken in groep 1 en 2. Paddenstoelen, egels, eekhoorns, blaadjes en eikels spreken direct tot de verbeelding. Bovendien kun je herfstmaterialen uitstekend inzetten voor rekenen met herfstfiguren met kleuters. Met een verzameling kleine herfstfiguren maak je eenvoudig een aantrekkelijke rekenactiviteit. Kinderen kunnen tellen, sorteren, vergelijken, patronen leggen en eenvoudige sommen maken. Het fijne is dat ze daarbij niet alleen naar een werkblad kijken. Ze mogen de materialen daadwerkelijk pakken en verplaatsen.
In dit artikel deel ik allerlei ideeën voor rekenen met herfstfiguren. Leuk voor leerkrachten, pedagogisch medewerkers én ouders die thuis spelenderwijs willen oefenen. Onderaan vind je de PDF met Free Download!
Waarom handelend rekenen met kleuters?
Kleuters leren veel door te doen. Een getal 4 op papier is behoorlijk abstract. Vier kleine egeltjes neerleggen maakt dezelfde hoeveelheid ineens zichtbaar en voelbaar. Met concreet materiaal kunnen kinderen hoeveelheden ontdekken. Ze zien bijvoorbeeld dat vijf kastanjes meer zijn dan drie kastanjes. Ze kunnen de figuren naast elkaar leggen om dat te controleren.
Daarbij oefenen ze ongemerkt verschillende rekenvaardigheden. Denk aan:
- tellen en hoeveelheden herkennen;
- getallen koppelen aan hoeveelheden;
- meer, minder en evenveel;
- sorteren en classificeren;
- patronen herkennen en voortzetten;
- erbij en eraf;
- splitsen;
- ruimtelijke begrippen;
- logisch nadenken.
Het materiaal maakt een rekenopdracht bovendien aantrekkelijk. Een sensorische bak met vrolijke herfstfiguurtjes nodigt veel meer uit tot spelen dan alleen een rij sommen.
De gebruikte figuren kocht ik bij TEMU
Rekenen met herfstfiguren
Voor onze activiteiten gebruik ik kleine figuren in het thema herfst. Denk aan egels, beren, eekhoorns en uilen. Ook paddenstoelen, eikels, bomen, boomstammetjes en andere bosfiguren zijn geschikt.
Je hebt helemaal geen enorme verzameling nodig. Van veel figuren zijn vijf exemplaren al voldoende voor kleuters. Je kunt daarnaast echte herfstmaterialen toevoegen. Kastanjes, eikels, dennenappels en bladeren kosten niets en bieden weer andere mogelijkheden.
1. Tel en leg het juiste aantal neer
Dit is een eenvoudige activiteit om mee te beginnen.
Maak een opdrachtkaart met bijvoorbeeld het cijfer 4 en een afbeelding van een egel. Het kind zoekt vervolgens vier egeltjes en legt deze bij de kaart.
Je kunt verschillende getallen gebruiken. Voor beginnende kleuters blijf je bijvoorbeeld binnen 1 tot en met 5. Kinderen die al verder zijn, kunnen hoeveelheden tot 10 oefenen. Laat kinderen na het neerleggen altijd nog een keer tellen. Zo controleren ze zelfstandig hun antwoord. En stimuleer je ook het synchroon tellen.
2. Welke groep is meer?
Leg twee verschillende groepen herfstfiguren naast elkaar. Bijvoorbeeld: 4 beren – 2 eekhoorns
Vraag vervolgens: Waar zijn er meer van? Laat kinderen eerst kijken en daarna controleren door te tellen. Je kunt beide groepen ook onder elkaar laten leggen. Hiermee komen begrippen als meer, minder en evenveel heel natuurlijk aan bod.
Maak het moeilijker door hoeveelheden dichter bij elkaar te kiezen. Het verschil tussen twee en vijf is snel zichtbaar. Het verschil tussen vier en vijf vraagt al beter kijken.
3. Leg evenveel – rekenen met herfstfiguren
Evenveel is voor kleuters een belangrijk rekenbegrip. Leg bijvoorbeeld vier paddenstoelen op een opdrachtkaart. Daarnaast laat je een leeg vak zien. De opdracht is: Leg evenveel.
Het kind moet vier eigen figuren in het lege vak leggen. Interessant is dat dit niet dezelfde voorwerpen hoeven te zijn. Naast vier paddenstoelen mogen bijvoorbeeld vier egels liggen. Zo ontdekken kinderen dat een hoeveelheid niet verandert door het soort voorwerp.
4. Patronen leggen rekenen met herfstfiguren
Herfstfiguren zijn perfect voor het maken van patronen. Begin eenvoudig:
egel – paddenstoel – egel – paddenstoel – ?
Welk figuur komt daarna? Daarna kun je moeilijkere patronen aanbieden:
uil – uil – eekhoorn – uil – uil – eekhoorn – ?
Of:
eikel – paddenstoel – egel – eikel – paddenstoel – egel – ?
Kinderen kunnen eerst het patroon op de kaart bekijken. Daarna leggen ze het ontbrekende figuur erbij. Je kunt ze vervolgens zelf een patroon laten ontwerpen.
5. Hoeveel zijn het samen?
Met de figuurtjes kun je de eerste eenvoudige sommen aanbieden zonder dat het als formeel rekenen voelt. Leg bijvoorbeeld twee eekhoorns en drie paddenstoelen neer.
2 + 3 = ?
Laat het kind alle figuren naar elkaar schuiven en opnieuw tellen. Er zijn vijf figuren samen. Je kunt het plusteken gebruiken bij kinderen die daaraan toe zijn. Bij jongere kleuters kun je er een verhaaltje van maken door het samen met ze te doen.
Er zitten twee eekhoorns in het bos. Er komen drie eekhoorns bij. Hoeveel eekhoorns zijn er nu?
6. Maak 5 – rekenen met herfstfiguren
Een leuke vervolgstap is aanvullen tot 5. Leg drie egeltjes neer en geef de opdracht:
Maak 5.
Het kind moet ontdekken dat er nog twee egeltjes bij moeten. Gebruik ook een vijfstructuur met vijf vakjes. Leg bij drie vakjes een figuurtje en laat twee vakjes leeg. Kinderen zien dan steeds sneller hoeveel er ontbreken. Je kunt dezelfde activiteit later natuurlijk uitvoeren met maak 10.
Splitsen met herfstfiguren
Heb je vijf uilen? Verdeel ze dan over twee groepjes.
Bijvoorbeeld:
5 = 2 en 3
Vervolgens mag het kind een andere verdeling zoeken:
5 = 1 en 4
En:
5 = 0 en 5
Door de figuren daadwerkelijk te verplaatsen, wordt het splitsen veel inzichtelijker.
Eén meer en één minder
Leg vier paddenstoelen neer. Vraag: Hoeveel zijn het er als er eentje bijkomt?
Laat het kind daadwerkelijk een paddenstoel toevoegen. Doe vervolgens hetzelfde met één minder. Leg bijvoorbeeld vijf egels neer en haal er één weg. Hoeveel blijven er over? Je kunt hier later de cijfers bij leggen.
Sorteren met herfstfiguren
Ook sorteren hoort bij de rekenontwikkeling van jonge kinderen. Geef een bak met verschillende herfstfiguren en zeg alleen: Kun jij ze sorteren? Vertel bewust niet hoe. Het wordt interessant om te zien welke eigenschappen kinderen zelf ontdekken. Ze kunnen bijvoorbeeld sorteren op:
- soort;
- kleur;
- grootte;
- dier of geen dier;
- aantal poten;
- kan vliegen of kan niet vliegen;
- leeft in het bos of groeit in het bos.
Vraag vervolgens waarom het kind voor deze indeling heeft gekozen. Daarmee stimuleer je niet alleen rekenen, maar ook taal en logisch redeneren.
Rekenen met herfstbladeren
Naast de kleine figuurtjes gebruik ik graag losse herfstbladeren. Gekleurde houten of vilten bladeren zijn hiervoor ideaal. Ook daarmee kun je patronen maken. Bijvoorbeeld:
geel – groen – geel – groen – ?
Maar je kunt kinderen ook op vorm laten sorteren. Leg alle gelijke bladeren bij elkaar, ongeacht de kleur. Andersom kan natuurlijk ook. Verzamel alle groene bladeren, terwijl de vormen verschillend mogen zijn. Zo ontdekken kinderen dat je dezelfde verzameling op verschillende eigenschappen kunt sorteren.
Halloweenfiguren als uitbreiding
Richting Halloween kun je hetzelfde principe gebruiken met spinnen, vleermuizen, spookjes, heksenhoedjes en spinnenwebben. De rekenvaardigheid blijft hetzelfde, maar het materiaal verandert. Laat bijvoorbeeld vier spinnen tellen. Maak een patroon met vleermuizen en spoken. Sorteer spinnenwebben op kleur of laat kinderen bepalen hoeveel heksenhoedjes er nog nodig zijn om vijf te maken. Door het materiaal regelmatig te wisselen, blijven bekende rekenactiviteiten interessant.
De Halloween figuren kocht ik bij TEMU
Zoekspelletjes toevoegen – Rekenen met herfstfiguren
Je kunt rekenen ook combineren met zoeken. Verstop bijvoorbeeld tien herfstfiguren door het lokaal. Kinderen gaan op zoek en verzamelen wat ze vinden. Daarna begint het rekenen pas echt. Hoeveel egels hebben we gevonden? Hoeveel paddenstoelen? Waarvan hebben we het meeste gevonden? Waarvan het minste? Hoeveel dieren zijn er in totaal?
Je kunt zelfs een eenvoudige grafiek maken. Leg alle gevonden egels boven elkaar, daarnaast de eekhoorns en vervolgens de paddenstoelen. Zo ontstaat letterlijk een concrete staafgrafiek. Een hele leuke bewegend leren activiteit!
Werken met visuele opdrachtkaarten
Voor zelfstandig werken vind ik visuele opdrachtkaarten erg fijn. Kleuters hoeven hiervoor nog niet te kunnen lezen. De afbeelding vertelt grotendeels wat ze moeten doen. Op een kaart staat bijvoorbeeld een patroon met een leeg vak. Op een andere kaart staan drie egels met de opdracht om er vijf van te maken. Je kunt de kaarten lamineren en samen met de herfstfiguren in een bak bewaren. Het wordt zo een complete herfst-rekenbak. Kinderen pakken een kaart, voeren de opdracht uit en kunnen daarna een nieuwe kaart kiezen.
Verschillende niveaus rekenen met herfstfiguren voor groep 1 en 2
Niet iedere kleuter hoeft dezelfde opdracht te maken tijdens het rekenen met herfstfiguren. Met hetzelfde materiaal kun je eenvoudig differentiëren. Voor beginnende rekenaars kun je werken met tellen tot 5, dezelfde hoeveelheden leggen en eenvoudige AB-patronen. Daarna volgen tellen tot 10, meer en minder, aanvullen tot 5 en moeilijkere patronen.
Sterke rekenaars kunnen aan de slag met eenvoudige optelsommen, splitsingen, één meer en één minder. Ook kunnen zij zelf opdrachten voor klasgenoten bedenken. Het mooie is dat alle kinderen met dezelfde herfstfiguren werken. Alleen de opdrachtkaart verandert.
Zelf een herfstrekenhoek maken
Je hebt voor een leuke rekenhoek niet veel nodig. Een lage tafel of dienblad is vaak al voldoende. Leg hier mandjes of bakjes met herfstfiguren neer. Voeg cijferkaartjes, een dobbelsteen en opdrachtkaarten toe. Eventueel kun je ook een pincet gebruiken. Met een pincet oppakken maakt de activiteit extra uitdagend. Tegelijkertijd wordt de fijne motoriek geoefend. Voeg regelmatig een nieuwe opdracht toe. Zo blijft dezelfde rekenhoek wekenlang aantrekkelijk.
100 stuks strooidecoratie van hout, bosdieren (amazon)
Herfstdecoratie acryl (amazon)
Lees ook deze blogs
- Herfstbingo
- Knutselen met kastanjes en beukennootjes
- Herfsttafel maken met peuters
- Gruffalo knutselen
- Knutselen met herfstbladeren een project in de herfst
- Herfst knutselen peuters
Free Printable rekenen met herfstfiguren kleuters
