Kinderen leren het beste wanneer ze plezier hebben in wat ze doen. Zeker bij kleuters is spelenderwijs leren ontzettend belangrijk. Een werkblad waarop kinderen eindeloos letters moeten overschrijven, spreekt niet ieder kind aan. Maar wat als je van het leren herkennen van letters een spannend zoekspel maakt?
Dat is precies wat je doet met I spy zoekplaten met letters. Deze vrolijke, uitdagende zoekplaten combineren het zoeken naar afbeeldingen met het herkennen van letters, het benoemen van woorden en het ontwikkelen van belangrijke vaardigheden die kinderen later nodig hebben bij het leren lezen.
In mijn kleuterklas werk ik graag met materialen waarbij kinderen actief ontdekken, onderzoeken en zelf aan de slag kunnen. Daarom heb ik voor MamaScrapelle een serie I spy zoekplaten ontwikkeld waarbij iedere letter van het alfabet centraal staat.
Maar waarom zijn deze zoekplaten eigenlijk zo waardevol voor kinderen in groep 1, 2 en 3? En wat leren kinderen precies tijdens het zoeken?
Wat zijn I spy zoekplaten met letters?
I spy betekent letterlijk ‘ik zie’. Het is een zoekspel waarbij kinderen in een grote afbeelding op zoek gaan naar bepaalde voorwerpen, dieren of andere herkenbare afbeeldingen.
Bij onze I spy zoekplaten met letters staat steeds één letter van het alfabet centraal. Denk bijvoorbeeld aan de letter b, waarbij kinderen afbeeldingen zoeken van een bal, boom, beer, boek of bloem.
Aan de zijkant van de zoekplaat staan tien afbeeldingen die kinderen moeten terugvinden in de grote zoekplaat. Daarnaast zijn er vijf extra woorden met dezelfde letter verstopt. Hierdoor kunnen kinderen niet alleen gericht zoeken, maar ook zelf ontdekkingen doen.
De zoekplaten zijn rijk gevuld met verschillende afbeeldingen, zonder dat het geheel te onoverzichtelijk wordt. Kinderen worden uitgedaagd om goed te kijken, details te herkennen en de bijbehorende woorden te benoemen.
Het lijkt misschien een eenvoudig zoekspelletje, maar ondertussen gebeurt er ontzettend veel in het hoofd van een kind!
1. Letterherkenning: een belangrijke voorbereiding op leren lezen
Een van de belangrijkste doelen van I spy zoekplaten met letters is het stimuleren van de letterherkenning. Voordat kinderen zelfstandig kunnen lezen, moeten ze letters leren herkennen en deze kunnen koppelen aan de bijbehorende klanken. Dit noemen we de letter-klankkoppeling.
Bij een zoekplaat met de letter M ontdekken kinderen bijvoorbeeld woorden als maan, muis, melk en muts. Door de afbeeldingen te benoemen en steeds de beginletter te benadrukken, raken kinderen vertrouwd met de klank /m/. Voor kleuters is het vooral belangrijk dat ze ontdekken dat woorden uit verschillende klanken bestaan. Ze hoeven nog niet alle letters te kunnen lezen, maar bouwen spelenderwijs een belangrijke basis op.
Tip voor in de klas: Spreek bij het oefenen de klank uit in plaats van de letternaam. Zeg dus /mmm/ bij de letter M en niet ‘em’. Dit ondersteunt de voorbereiding op het technisch lezen.
2. Fonemisch bewustzijn: luisteren naar klanken in woorden
Naast letterherkenning stimuleren I spy zoekplaten ook het fonemisch bewustzijn. Fonemisch bewustzijn betekent dat kinderen afzonderlijke klanken in gesproken woorden kunnen herkennen en ermee kunnen spelen. Dit is een belangrijk onderdeel van de beginnende geletterdheid.
Wanneer een kind een afbeelding van een sok vindt, kun je bijvoorbeeld vragen:
- Welke klank hoor je vooraan bij sok?
- Hoor je de /s/ ook in slang?
- Welk woord begint met dezelfde klank als sok?
- Kun je nog een ander woord bedenken dat begint met /s/?
Op deze manier verandert een eenvoudige zoekopdracht in een waardevolle taalactiviteit.
Voor kinderen in groep 3 kun je de opdracht uitbreiden door ook naar de laatste klank of de middelste klank te luisteren. Het mooie is dat je hetzelfde materiaal op verschillende niveaus kunt gebruiken.
3. Visuele discriminatie: leren kijken naar verschillen en overeenkomsten
Bij het leren lezen is het belangrijk dat kinderen kleine verschillen kunnen waarnemen. Denk bijvoorbeeld aan letters die veel op elkaar lijken, zoals de b en d, of de p en q.
Het vermogen om visuele kenmerken van elkaar te onderscheiden noemen we visuele discriminatie. Tijdens het werken met I spy zoekplaten oefenen kinderen deze vaardigheid doordat ze een afbeelding aan de zijkant moeten vergelijken met afbeeldingen in de grote zoekplaat.
Ze letten op kleuren, vormen, details en de stand van voorwerpen. Een rode laars is bijvoorbeeld niet hetzelfde als een rode schoen. En een kleine vogel tussen de takken vraagt om een andere manier van kijken dan een grote beer midden op de plaat. Deze vaardigheid ondersteunt het nauwkeurig waarnemen dat ook bij letterherkenning nodig is. De zoekplaat is daarmee een speelse aanvulling op gerichte oefeningen met letters.
4. Woordenschat uitbreiden met I spy zoekplaten
Een ander groot voordeel van zoekplaten is dat kinderen voortdurend met taal bezig zijn. Niet ieder kind kent alle woorden die op een zoekplaat voorkomen. Juist dat maakt deze activiteit interessant.
Wanneer kinderen een afbeelding tegenkomen die ze nog niet kennen, ontstaat een natuurlijk leermoment. Je kunt samen bespreken wat het is, waarvoor je het gebruikt en waar je het tegenkomt.
Neem bijvoorbeeld een zoekplaat met de letter K. Kinderen herkennen waarschijnlijk gemakkelijk een kat, koe en kip. Maar woorden als kompas, kandelaar of kofferlabel kunnen nieuwe gesprekken opleveren. Door woorden te koppelen aan afbeeldingen krijgen ze betekenis. En wanneer kinderen die woorden vervolgens zelf gebruiken, wordt hun actieve woordenschat gestimuleerd.
Extra tip: Laat kinderen met een gevonden woord een zin maken. Zo oefen je niet alleen de woordenschat, maar ook de mondelinge taalontwikkeling.
5. Concentratie en aandacht trainen
In een kleuterklas zie je grote verschillen in concentratie. Het ene kind kan lange tijd zelfstandig met een opdracht bezig zijn, terwijl een ander kind snel wordt afgeleid. I spy zoekplaten bieden een laagdrempelige manier om gericht aandacht te oefenen. Kinderen moeten een afbeelding onthouden, de grote zoekplaat bekijken en blijven zoeken totdat ze het juiste voorwerp hebben gevonden.
Daarbij oefenen ze onder andere:
- Gerichte aandacht en concentratie
- Systematisch zoeken
- Het vasthouden van een zoekdoel
- Doorzettingsvermogen
- Het controleren van hun eigen werk
Vooral dat laatste is interessant. Kinderen kunnen vaak zelfstandig controleren of ze alle afbeeldingen hebben gevonden. Zo ontstaat er een activiteit waarbij ze steeds minder afhankelijk worden van de leerkracht.
6. Executieve functies ontwikkelen
I spy zoekplaten sluiten ook aan bij verschillende executieve functies. Dit zijn denkvaardigheden die kinderen helpen om hun gedrag en leeractiviteiten te sturen. Tijdens het zoeken gebruiken kinderen bijvoorbeeld hun werkgeheugen. Ze moeten onthouden welke afbeelding ze zoeken terwijl ze de zoekplaat bekijken. Daarnaast oefenen ze impulscontrole. In plaats van zomaar iets aan te wijzen, moeten ze goed kijken of ze daadwerkelijk de juiste afbeelding hebben gevonden.
Ook plannen en organiseren komen aan bod. Sommige kinderen ontdekken dat het handig is om de zoekplaat van links naar rechts te bekijken, in plaats van steeds willekeurig rond te kijken. Dit zijn kleine, maar waardevolle oefenmomenten. Een zoekplaat is natuurlijk geen complete training van executieve functies, maar kan deze vaardigheden wel op een speelse manier aanspreken.
7. Zelfstandig werken in groep 1, 2 en 3
Wat ik zelf erg prettig vind aan zoekplaten, is dat kinderen er relatief zelfstandig mee aan de slag kunnen. Wanneer de opdracht eenmaal duidelijk is, kunnen veel kinderen zelf verder werken.
Dit maakt de I spy zoekplaten geschikt voor een taalhoek, een kieskast, zelfstandig werken of een extra activiteit voor kinderen die klaar zijn met hun werk. Ook binnen het Montessori-onderwijs passen zoekplaten goed als aanvullend materiaal. Kinderen kunnen zelfstandig kiezen, ontdekken en hun werk controleren. Door de zoekplaten te lamineren en kinderen met een uitwisbare stift te laten werken, kun je ze bovendien meerdere keren gebruiken. Of gebruik kleine steentjes of klei om op de gevonden voorwerpen te leggen.
8. Differentiëren: dezelfde zoekplaat voor verschillende leeftijden
Een van de grootste voordelen van I spy zoekplaten met letters is dat je ze kunt aanpassen aan het ontwikkelingsniveau van het kind.
I spy zoekplaten in groep 1
Bij de jongste kleuters ligt de nadruk vooral op kijken, zoeken, herkennen en benoemen. Laat kinderen de afbeeldingen aanwijzen en vertel samen wat ze zien. Benoem de beginletter en laat kinderen kennismaken met de bijbehorende klank. Het is helemaal niet erg wanneer een kind de letter nog niet zelfstandig herkent. Het plezier in taal staat voorop.
I spy zoekplaten in groep 2
In groep 2 kun je meer aandacht besteden aan de beginnende geletterdheid. Kinderen kunnen zoeken naar afbeeldingen met dezelfde beginklank, woorden in klanken verdelen en proberen om zelf andere woorden met de letter te bedenken. Ook kun je de geschreven woorden naast de afbeeldingen gebruiken om kinderen vertrouwd te maken met letters en woordbeelden.
I spy zoekplaten in groep 3
In groep 3 krijgen de zoekplaten een extra functie. Kinderen die bezig zijn met het leren lezen, kunnen de woorden bij de afbeeldingen daadwerkelijk proberen te lezen. Laat ze bijvoorbeeld eerst het woord lezen en daarna de bijbehorende afbeelding zoeken.
Je kunt ook de woorden laten naschrijven, klanken laten onderscheiden of een korte zin laten bedenken. Zo worden de zoekplaten een leuke afwisseling naast de reguliere leesmethode. Voor beginnende lezers is het wel belangrijk om woorden te kiezen die aansluiten bij de letters en leesmoeilijkheden die ze al hebben geleerd. Niet ieder woord op een alfabetzoekplaat is automatisch geschikt voor AVI Start of AVI M3. De illustraties helpen gelukkig goed.
9. Leren door bewegen en samenwerken
Hoewel de meeste kinderen een zoekplaat individueel maken, kun je er ook prima een samenwerkingsactiviteit van maken. Laat bijvoorbeeld twee kinderen samen zoeken. Ze moeten overleggen, naar elkaar luisteren en uitleggen waar ze een afbeelding hebben gevonden.
Of maak er een bewegingsactiviteit van. Hang de zoekplaat aan de muur en leg de zoekwoorden aan de andere kant van het lokaal. Kinderen halen steeds een kaartje op, onthouden het woord en zoeken vervolgens de juiste afbeelding. Zo combineer je taalontwikkeling met beweging, werkgeheugen en samenwerken. Voor kleuters die moeite hebben met stilzitten, kan dit een fijne manier zijn om toch actief met letters bezig te zijn.
In dit geval knip je de woorden van de zoekplaat af.
10. Succeservaringen en motivatie
Misschien wel het allerbelangrijkste: kinderen ervaren plezier en succes. Een kind dat nog niet goed kan lezen, kan vaak wél zelfstandig afbeeldingen zoeken. Daardoor kan het al deelnemen aan een taalactiviteit zonder steeds geconfronteerd te worden met wat het nog niet beheerst.
Iedere gevonden afbeelding geeft een klein succesmoment. En juist die succeservaringen kunnen bijdragen aan de motivatie om verder te ontdekken en te leren. Door de moeilijkheidsgraad rustig op te bouwen, blijft de activiteit uitdagend zonder frustrerend te worden.
Zo gebruik je I spy zoekplaten in de klas of thuis
Je kunt de zoekplaten op verschillende manieren aanbieden.
Als zelfstandig werkblad: Laat kinderen de afbeeldingen zoeken en omcirkelen. Eventueel kunnen ze afstrepen welke woorden ze al gevonden hebben.
In de taalhoek: Lamineer de zoekplaten en bied ze aan met uitwisbare stiften, letterkaartjes of losse woordkaartjes.
Tijdens een kleine kring: Gebruik de zoekplaat als uitgangspunt voor een gesprek over beginletters, klanken en woordenschat.
Voor thuis: Ouders kunnen samen met hun kind zoeken, woorden benoemen en spelenderwijs letters oefenen zonder dat het voelt als huiswerk.
Waarom ik zelf graag met I spy zoekplaten werk
Als leerkracht in groep 1/2 vind ik het belangrijk dat kinderen op verschillende manieren met letters en taal in aanraking komen. Niet ieder kind leert op dezelfde manier. Sommige kinderen leren veel door te luisteren, anderen hebben juist visuele ondersteuning nodig of leren graag door actief bezig te zijn. Daarom houd ik van afwisselende materialen die meerdere ontwikkelingsgebieden combineren.
Voor MamaScrapelle heb ik een serie I spy zoekplaten met letters van het alfabet gemaakt. Iedere letter heeft een eigen zoekplaat, waarbij kinderen tien afbeeldingen aan de zijkant kunnen terugvinden en daarnaast vijf extra woorden kunnen ontdekken.
De platen zijn zo ontworpen dat er voldoende te zoeken valt, maar dat het voor jonge kinderen wel overzichtelijk blijft.
Wat ik er zelf zo leuk aan vind, is dat je kinderen op hun eigen niveau kunt laten werken. Een kleuter uit groep 1 benoemt de afbeeldingen, een kind uit groep 2 oefent met beginklanken en een leerling uit groep 3 kan de bijbehorende woorden lezen. Zo groeit het materiaal als het ware met de ontwikkeling van het kind mee.
‘Ik zie, ik zie wat jij niet ziet… en het begint met de letter B!’
Je kunt de platen downloaden bij mijn account van eduki
Je kiest de klinkers I Spy zoekplaten voor 2,50 euro, of het pakket met 20 platen medeklinkers voor 8 euro. De letter x en u zijn niet als beginklank en de y is vervangen met woorden met de ij als beginklank. De q is niet aanwezig.
Lees ook deze blogs
- Thuis oefenen groep 3: een blog met tips leren lezen
- Tweeletterkwartet: Spelend leren met dubbelklanken en tweetekenklanken
- Educatieve placemats een tip voor vakoverstijgend leren aan de eettafel
- Lezen leuk maken – een leesavontuur beleven, hoe doe je dat?
