Montessori busybooks zijn een fantastische manier om jonge kinderen spelenderwijs nieuwe vaardigheden te laten ontdekken. Van veters strikken en knopen dichtmaken tot kleuren sorteren, dieren herkennen en cijfers ontdekken: met een busybook kunnen peuters en kleuters zelfstandig aan de slag. In mijn kleuterklas gebruik ik drie verschillende Montessori busybooks van Montessori Lernwelt. En ik kan alvast verklappen dat de kinderen er ontzettend graag mee werken!
Wat mij vooral aanspreekt, is de combinatie van zacht vilten materiaal, uitdagende opdrachten en de mogelijkheid om kinderen op hun eigen niveau te laten ontdekken. Bovendien zijn deze activiteitenboeken ideaal als startwerkje in de kring. In deze uitgebreide review vertel ik over mijn ervaringen met drie verschillende Montessori busybooks, wat kinderen ervan leren en welke voor- en nadelen ik in de praktijk tegenkom.
Wat is een Montessori busybook?
Een Montessori busybook, ook wel quiet book of activiteitenboek genoemd, is een interactief speel- en leerboek met verschillende opdrachten. In plaats van gewone papieren pagina’s bestaat het boek uit stevige, vaak vilten bladzijden met allerlei materialen waarmee kinderen kunnen oefenen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Ritsen open- en dichtmaken
- Knopen en drukknopen vastmaken
- Veters rijgen en strikken
- Gespen en riempjes sluiten
- Kleuren en vormen sorteren
- Dieren en voertuigen herkennen
- Letters en cijfers ontdekken
- Puzzels maken met klittenband
- Oefenen met de klok, kalender en het weer
Het mooie is dat kinderen niet het gevoel hebben dat ze een opdracht moeten uitvoeren. Ze zijn gewoon lekker aan het spelen, terwijl ze ondertussen allerlei vaardigheden ontwikkelen. De activiteiten sluiten goed aan bij verschillende uitgangspunten van het Montessori-onderwijs, zoals zelfstandig ontdekken, herhaling, zintuiglijk leren en praktische vaardigheden uit het dagelijks leven.
Hoewel een busybook niet hetzelfde is als het klassieke Montessori-materiaal, vormt het een mooie aanvulling op het bestaande ontwikkelingsmateriaal in de klas. Daarbij is de zienswijze van Maria Montessori met niks in het hoofd wat niet in de handen is geweest wel degelijk toepasbaar met deze boeken als je kijkt naar de verschillende sluitingen om te oefenen!
Waarom ik Montessori busybooks zo fijn vind in de kleuterklas
Als kleuterleerkracht ben ik altijd op zoek naar materialen waarmee kinderen zelfstandig en op hun eigen niveau kunnen werken. Zeker in groep 1 en 2 zijn de verschillen in ontwikkeling groot. Waar het ene kind nog volop bezig is met het herkennen van kleuren, wil een ander kind al letters ontdekken of ingewikkelde sluitingen leren gebruiken.
De Montessori busybooks bieden voor beide kinderen mogelijkheden.
Het zachte vilt is prettig om mee te werken
Wat mij direct opviel aan deze activiteitenboeken, is het materiaal. De pagina’s en veel van de onderdelen zijn gemaakt van stevig, zacht vilt. Dat voelt niet alleen prettig aan, maar maakt het materiaal ook heel toegankelijk voor jonge kinderen. Het is licht, flexibel en gemakkelijk vast te houden.
Het zachte vilt heeft bovendien een praktisch voordeel in de klas: wanneer meerdere kinderen tegelijk aan het werk zijn, ontstaat er weinig geluid. Geen harde blokken die op tafel vallen of plastic onderdelen die tegen elkaar tikken. Juist tijdens een rustig startmoment is dat ontzettend fijn.
Ondanks het zachte materiaal voelen de busybooks stevig aan. De kinderen kunnen er lekker mee oefenen, onderdelen loshalen en weer vastmaken. Tot nu toe ben ik tevreden over hoe het materiaal zich houdt bij het gebruik in mijn klas.
Ideaal als startwerkje in de kring
In mijn kleuterklas gebruik ik de busybooks graag als startwerkje in de kring. Wanneer kinderen binnenkomen, kunnen ze meteen met een activiteit aan de slag. De opdrachten zijn overzichtelijk en spreken vaak voor zichzelf, waardoor ik niet voortdurend hoef uit te leggen wat de bedoeling is.
Het ene kind begint met het sorteren van kleuren, terwijl een ander enthousiast probeert een gesp dicht te krijgen. Dit zorgt voor een rustige, betekenisvolle start van de schooldag. Kinderen zijn geconcentreerd bezig en kunnen op hun eigen niveau werken. Wat ik daarnaast een groot voordeel vind, is dat de pagina’s met een rits van elkaar losgemaakt kunnen worden. Je hoeft dus niet steeds het hele busybook aan één kind te geven.
Door de pagina’s los te ritsen, kunnen meerdere kinderen tegelijkertijd met één busybook werken.
Dat is in een kleuterklas natuurlijk ontzettend handig! Je kunt verschillende opdrachten verdelen over de kring, op tafels aanbieden of combineren met andere ontwikkelingsmaterialen.
Drie Montessori busybooks van Montessori Lernwelt getest
Ik gebruik drie verschillende busybooks van Montessori Lernwelt. Hoewel de boeken overeenkomsten hebben, biedt ieder exemplaar weer andere activiteiten en mogelijkheden.
1. Montessori Busybook Dinosaurus – acht pagina’s vol ontdekkingen
Het eerste exemplaar is het Montessori Busybook Dinosaurus.
Dit activiteitenboek bestaat uit acht pagina’s en combineert oefeningen voor het dagelijks leven met opdrachten rond letters, cijfers, vormen, kleuren en dieren. Een van de interessantste onderdelen vind ik de pagina waarop kinderen verschillende sluitingen kunnen oefenen. Hierop zitten vijftien elementen waarmee ze hun fijne motoriek kunnen trainen. Kinderen oefenen onder andere met knopen, drukknopen, gespen en strikken.
Dat klinkt misschien eenvoudig, maar voor jonge kleuters zijn dit behoorlijk ingewikkelde handelingen. Ze moeten goed kijken, hun vingers nauwkeurig bewegen en ontdekken hoe een sluiting werkt.
Naast de praktische vaardigheden bevat het boek zes cognitieve activiteitenpagina’s met onder andere:
- 26 letters van het alfabet
- 10 cijfers
- 10 kleuren
- 12 vormen
- 11 dieren
- 9 weerelementen
Veel onderdelen worden met klittenband bevestigd. Kinderen kunnen ze loshalen, vergelijken, sorteren en opnieuw vastmaken.
Mijn ervaring in de klas: vooral de afwisseling maakt dit boek aantrekkelijk. Kinderen kunnen eerst bezig zijn met een sluiting en daarna overstappen op een opdracht met dieren of kleuren. Daardoor blijft het materiaal interessant.
Het busybook is ongeveer 28 bij 23 centimeter groot en heeft een handig draaghandvat. Daardoor is het ook geschikt om mee te nemen op vakantie of tijdens een lange autorit.
2. Montessori Busybook Dierenfeest – negen pagina’s met veel variatie
Het tweede activiteitenboek is het Montessori Busybook Dierenfeest.
Dit boek heeft negen speelpagina’s en biedt een uitgebreide combinatie van praktische en cognitieve activiteiten.
Kinderen kunnen onder andere oefenen met:
Aankleden en dagelijkse vaardigheden: Met ritsen, knopen, veters en riempjes leren kinderen handelingen die ze ook in het dagelijks leven nodig hebben.
Klok, kalender en weer: De pagina’s over tijd en weer bieden mogelijkheden om met kinderen te praten over dagen, seizoenen en weersomstandigheden.
Kleuren, cijfers en vormen: Kinderen oefenen met herkennen, sorteren, vergelijken en tellen.
Dieren en voertuigen: Deze opdrachten zijn bijzonder geschikt om de woordenschat te stimuleren. Kinderen herkennen de afbeeldingen, benoemen wat ze zien en verzinnen er soms hun eigen verhalen bij.
Letters en puzzels: Met het klittenbandalfabet en verschillende puzzelopdrachten kunnen kinderen spelenderwijs kennismaken met letters, vormen en verbanden.
Wat ik leuk vind aan dit busybook, is dat er zoveel verschillende ontwikkelingsgebieden samenkomen. Een kind dat graag met dieren speelt, zal misschien vooral naar de dierenpagina grijpen. Een ander kind vindt juist de sluitingen of het alfabet interessant. En dat is precies wat ik graag zie in de kleuterklas: kinderen die vanuit hun eigen belangstelling aan het leren zijn.
3. Montessori Busyboard Quiet Book – oefenen met zelfstandigheid
Het derde exemplaar is het Montessori Busyboard Quiet Book.
Dit busyboard is volgens de aanbieder geschikt voor kinderen vanaf drie jaar en richt zich sterk op fijne motoriek, concentratie en zelfstandig handelen.
Het bevat verschillende activiteiten met onder andere:
- Sloten en sluitingen
- Veters
- Klokken
- Klittenband
- Vormen
- Praktische handelingen uit het dagelijks leven
Vooral het oefenen met de verschillende sluitingen vind ik een enorme meerwaarde. In de kleuterklas zie je regelmatig kinderen die nog moeite hebben met het dichtmaken van hun jas, het sluiten van een gesp of het strikken van hun veters. Met dit busyboard kunnen ze deze vaardigheden rustig oefenen, zonder dat er direct een jas aan moet omdat iedereen naar buiten gaat.
Dat haalt de tijdsdruk weg. Kinderen mogen proberen, opnieuw beginnen en net zo lang doorgaan totdat het lukt. En wanneer ze eindelijk zelfstandig een sluiting dicht krijgen, zie je hoe trots ze zijn! Het materiaal is gemaakt van zacht vilt en heeft afgeronde randen. Dankzij het handvat kunnen kinderen het gemakkelijk meenemen.
Fijne motoriek ontwikkelen met Montessori busybooks
Een van de belangrijkste redenen waarom ik deze activiteitenboeken in mijn klas gebruik, is de ontwikkeling van de fijne motoriek. Met fijne motoriek bedoelen we de kleine, nauwkeurige bewegingen die kinderen met hun handen en vingers maken.
Deze vaardigheden zijn belangrijk bij allerlei dagelijkse activiteiten, maar ook als voorbereiding op het leren schrijven. Wanneer een kind een knoop probeert dicht te maken, gebeurt er namelijk veel meer dan je misschien denkt.
Het kind moet:
- Goed kijken waar de knoop en het knoopsgat zitten.
- De stof met de ene hand vasthouden.
- Met de andere hand de knoop op de juiste manier bewegen.
- De bewegingen van beide handen op elkaar afstemmen.
- Blijven proberen wanneer het niet direct lukt.
Daarbij worden niet alleen de fijne motoriek en hand-oogcoördinatie aangesproken, maar ook het probleemoplossend vermogen en het doorzettingsvermogen.
Leren veters strikken zonder tijdsdruk
Veters strikken is misschien wel een van de leukste voorbeelden. Voor veel kleuters is dit een ingewikkelde vaardigheid. Ze moeten verschillende bewegingen onthouden en tegelijkertijd beide handen gebruiken. In de praktijk zie ik dat kinderen hier behoorlijk lang mee bezig kunnen zijn.
En dat is helemaal niet erg! Juist door steeds opnieuw te oefenen, krijgen ze de handelingen beter onder de knie. Sommige kinderen zijn er echt ontzettend lang zoet mee. Ze blijven proberen, vragen soms om een kleine aanwijzing en gaan vervolgens weer zelfstandig verder. Het mooie aan het busybook is dat kinderen zelf kunnen bepalen wanneer ze ermee oefenen. Ze hoeven niet te wachten totdat hun schoenen aangetrokken moeten worden.
Zelfstandigheid en zelfvertrouwen stimuleren
Binnen de Montessori-visie speelt zelfstandigheid een belangrijke rol. Kinderen krijgen de ruimte om dingen zelf te proberen en vaardigheden in hun eigen tempo te ontwikkelen. De activiteiten in de busybooks sluiten hier goed bij aan.
Denk bijvoorbeeld aan een kind dat voor het eerst zelfstandig een gesp kan sluiten. Wat eerst onmogelijk leek, lukt na een aantal pogingen ineens wel. Dat geeft zelfvertrouwen.
Bovendien leren kinderen dat iets niet meteen hoeft te lukken. Ze ontdekken dat oefenen helpt en dat fouten maken onderdeel is van leren. Als leerkracht probeer ik daarom niet direct in te grijpen wanneer een kind moeite heeft met een opdracht. Ik kijk eerst of het kind zelf een oplossing kan vinden. Soms is een kleine aanwijzing voldoende om weer verder te kunnen.
Montessori busybooks en de ontwikkeling van taal en rekenen
Hoewel ik de busybooks vooral waardeer vanwege de fijne motoriek, zijn ze ook goed te gebruiken bij taal- en rekenactiviteiten.
Kleuren en vormen herkennen
Bij de pagina’s met kleuren en vormen kunnen kinderen oefenen met sorteren, vergelijken en benoemen.
Je kunt eenvoudige vragen stellen zoals:
- Welke vormen zijn hetzelfde?
- Kun je alle rode onderdelen vinden?
- Welke vorm heeft drie hoeken?
- Kun je de vormen van klein naar groot leggen?
Tellen en cijfers ontdekken
Met de cijferpagina’s kunnen kinderen oefenen met het herkennen van cijfers en het koppelen van aantallen aan getalsymbolen. Je kunt het materiaal bijvoorbeeld combineren met losse telvoorwerpen uit de klas. Laat een kind het cijfer vier zoeken en vervolgens vier blokjes neerleggen. Zo maak je de verbinding tussen een abstract cijfer en een concrete hoeveelheid.
Woordenschat uitbreiden met dieren en voertuigen
Ook de afbeeldingen van dieren en voertuigen bieden allerlei mogelijkheden. Kinderen kunnen vertellen welke dieren ze herkennen, waar ze leven of welke geluiden ze maken. Bij voertuigen kun je praten over rijden, varen en vliegen. Zo ontstaat er vanuit een eenvoudige activiteit met klittenband vanzelf een taalgesprek.
Het nadeel: de busybooks zijn niet Nederlandstalig
Natuurlijk wil ik in mijn review ook eerlijk zijn over de nadelen. Het belangrijkste minpunt van deze Montessori busybooks is wat mij betreft de taal. De boeken bevatten Engelse en Duitse woorden en zijn dus niet Nederlandstalig.
Voor kinderen die al met letters en woorden bezig zijn, kan dit verwarrend zijn. Zeker wanneer je gericht wilt oefenen met Nederlandse woordbeelden of beginnende geletterdheid. Toch merk ik in mijn eigen kleuterklas dat dit eigenlijk geen probleem is. De kinderen hebben het er niet over.
Dat komt waarschijnlijk doordat ze vooral kijken naar de afbeeldingen en materialen. Ze herkennen de krijtjes, dieren, voertuigen en vormen en zijn veel minder bezig met de woorden die erbij staan. Daarnaast heb ik relatief veel Engelstalig sprekende kinderen in mijn klas. Voor hen zijn Engelse woorden natuurlijk niet vreemd. Bij de jongste kleuters ligt de nadruk bovendien veel meer op ontdekken, voelen, sorteren en oefenen dan op het lezen van de woorden.
Wanneer ik een busybook gericht inzet voor taalontwikkeling, benoem ik de afbeeldingen gewoon in het Nederlands. En wil ik specifiek werken aan Nederlandse letters en klanken, dan kies ik amder materiaal dat aansluit bij onze taal. De Engelstalige en Duitstalige onderdelen zijn dus zeker een aandachtspunt, maar in de dagelijkse praktijk ervaar ik ze niet als een groot obstakel.
Zeven manieren om Montessori busybooks in de klas te gebruiken
Je hoeft een busybook natuurlijk niet alleen als compleet boek aan te bieden. Juist doordat je de pagina’s kunt losmaken, zijn er allerlei mogelijkheden.
1. Als startwerkje in de kring
Leg verschillende pagina’s klaar wanneer de kinderen binnenkomen. Ze kunnen zelfstandig een activiteit kiezen en rustig beginnen aan de schooldag.
2. In een fijne-motoriekhoek
Combineer de pagina’s met sluitingen en veters met andere materialen, zoals rijgkralen, pincetten, knijpers en kralenplankjes.
3. Als gerichte activiteit voor kleine groepjes
Gebruik één pagina om met een paar kinderen te oefenen. Bijvoorbeeld het herkennen van vormen of het leren sluiten van knopen.
4. Als extra uitdaging voor snelle werkers
Kinderen die klaar zijn met een andere opdracht, kunnen zelfstandig een pagina uit het busybook kiezen.
5. Bij het thema kleding
De pagina’s met ritsen, knopen en veters passen perfect bij een thema over kleding, aankleden of zelfstandigheid.
6. Bij taal- en rekenactiviteiten
Gebruik de afbeeldingen en cijfers om te oefenen met tellen, sorteren, vergelijken en benoemen.
7. Als rustig spelmoment
Sommige kinderen hebben behoefte aan een overzichtelijke activiteit waarmee ze even rustig kunnen werken. Een busybook kan dan een fijne keuze zijn.
Zijn Montessori busybooks ook geschikt voor thuis en onderweg?
Absoluut! Hoewel ik deze drie busybooks zelf in de kleuterklas gebruik, zie ik ook veel mogelijkheden voor thuis. Voor ouders zijn de activiteitenboeken vooral handig omdat ze verschillende soorten speelgoed combineren in één compact boek.
In plaats van losse puzzels, sorteerspelletjes en materialen om sluitingen te oefenen, heb je verschillende activiteiten bij elkaar. Ook onderweg kan dat praktisch zijn. Denk aan een lange autorit, een vliegreis, een vakantie of een bezoek aan familie.
Omdat de onderdelen grotendeels van vilt zijn gemaakt, is het materiaal licht en relatief stil in gebruik. Het is bovendien een fijn alternatief voor een tablet of telefoon. Wel is het belangrijk om bij jonge kinderen toezicht te houden, rekening te houden met de leeftijdsaanbeveling en te controleren of alle losse onderdelen goed vastzitten.
Lees ook deze blogs
- Eerste woordjes Engels – een Montessori spel van Clementoni
- Montessori speelgoed een tip voor peuters en kleuters
- Opvoeden volgens de Montessori-methode: van baby tot puber
- Montessori Dieren van Clementoni een educatief spel 3 tot 6 jaar
