Être et Avoir, een documentaire over een Frans klasje

Net als in de boekenwereld is er in de filmwereld ook altijd wel een trend te bespeuren. Dan komen er weer allemaal actiefilms achter elkaar, of biografieën en dan zijn het weer komedies. De afgelopen anderhalf jaar was daar ook ineens de golf aan onderwijs films: van Maria Montesorri en Radical, tot en met The Teacher Who Promised the Sea. Allemaal even mooi, indrukwekkend en ontroerend. Zelf ben ik geen lerares maar dat hoef je voor deze films dan ook niet te zijn. Het is het kijken en luisteren maar vooral het bewonderen van het lesgeven wat iedereen zo intrigeert. En dat geldt zeker voor de docufilm Être et Avoir.

Hier gaat de film Être et Avoir over

De Franse succesfilm Être & Avoir uit 2002 is van regisseur Nicolas Philibert. Tien weken lang volgt hij de charismatische meester Georges, samen met zijn bonte verzameling van leerlingen. Hij geeft les in één klas – van kleuters tot en met het laatste jaar van de basisschool. Van leren lezen tot aan wiskunde. Met rust en geduld geeft Lopez zijn leerlingen vertrouwen, en bereidt ze zo voor op het leven buiten de schoolmuren. De bekroonde onderwijsdocumentaire Être & Avoir van Nicolas Philibert riep bij een groot publiek een nostalgisch verlangen op naar de eenvoud van het leven, zoals dat nog op het Franse platteland bestond.

Groot succes

In Frankrijk trok de film bijna twee miljoen bezoekers en wereldwijd bezochten nog eens ruim een miljoen mensen de film. Ook in Nederland was de belangstelling groot en stonden de mensen in de rij: sommige bioscopen vertoonden de film zelfs twee jaar lang. Être & Avoir won destijds diverse prestigieuze prijzen, waaronder de European Film Award voor Beste Documentaire. Deze hartverwarmende film is nu weer opnieuw uitgebracht.

Lesgeven is meer dan alleen maar cijfers en toetsen

In een tijd waarin niet alleen de maatschappij maar zeker ook het onderwijs wordt gereduceerd tot cijfers toetsen en systemen, herinnert de film Être et Avoir ons eraan dat leren een menselijke activiteit is. Eentje waarin de interactie tussen leraar en scholier van wezenlijk belang is, niet slechts een doorgeefluik met informatie.

Een ode aan de leraren en het authentieke onderwijs

Être en Avoir is een empathische, warme en ontroerende film. Op een bijna meditatieve wijze laat de regisseur zien wat lesgeven in de essentie echt inhoudt. Het is een ode aan de leraren, aan het nog-kind-mogen-zijn en wellicht wel de belangrijkste; geduld, aandacht en wederzijds respect.

Puur natuur

Wat de film zo bijzonder maakt, is de eenvoud waarmee het vertelt en in beeld gebracht wordt. Geen speciale belichting, geen visagie, geen voice-over of interviews tussendoor. De camera observeert alleen maar. In deze observerende stijl schuilt de kracht van de film. Niets is bedacht. Regisseur Philibert laat de dagelijkse beslommeringen in het klaslokaal gewoon puur zien. Zo zien we kindjes die tekenen, rekenen, dictees schrijven, ruzie maken en vieze handjes krijgen. De spil in dit geheel is de leraar – Georges Lopez. Met eindeloos geduld, kalmte en toewijding begeleidt hij zijn kleine groep leerlingen, die variëren in leeftijd van vier tot elf jaar. Wat een ongelooflijke lieve man is hij.

Een leerkacht van het zeldzame soort

Georges Lopez is leerkracht van een zeldzaam soort. Geen enkele zweem van cynisme of vermoeidheid is er bij hem te bespeuren. Hij is streng, maar rechtvaardig en zijn aanpak is doordrongen van respect. Hij spreekt de kinderen altijd rustig aan en legt uit waarom iets wel of niet goed is. Hij behandelt ze ten alle tijden als volwaardige persoontjes, en is bij elke leerling even veel betrokken. Het is fascinerend om te zien hoe hij hen niet alleen lesgeeft, maar ook opvoedt. Een rol die op het Franse platteland wellicht wat vanzelfsprekender is dan in de grote stad. Être et Avoir zijn de Franse hulpwerkwoorden van zijn en hebben. En zo gaat hij ook met de kinderen om; hij mag ze even hebben maar laat ze volledig hunzelf zijn.

De kinderen zijn de echte sterren van de film

Uiteraard zijn de ware sterren van de film de kinderen zelf. Elk van hen is een karakter op zich. Er is Jojo, het guitige jongetje van de filmposter. Hij is een betoverende mengeling van verwondering en opstandigheid. Dan is er Julien, die moeite heeft met zijn woede, en Nathalie, die stilletjes alles observeert. Hun gedrag is soms ontwapenend, soms confronterend, maar altijd oprecht. De docufilm Être et Avoir laat bij ook momenten van de kinderen na schooltijd zien. Op die manier is hun gedrag in de klas ook beter te begrijpen.

Door de manier waarop Philibert filmt worden de kinderen niet geromantiseerd. Hij registreert gewoon. En dat maakt de film des te krachtiger. De kijker zou zichzelf als het ware kunnen herkennen in de verlegenheid van een kind dat moet opstaan voor de klas. Of in de frustratie van een som die niet lukt. De kinderen zijn geen acteurs maar echt mensen met gevoelens van angst, frustratie en dromen.

Portret van een verdwijnende wereld

De film Être et Avoir is bovenal een melancholisch portret van een verdwijnende wereld. De kleine, gecombineerde klassen op het Franse platteland – waar verschillende leeftijden samen les krijgen – zijn zeldzaam geworden. In een tijd van explosieve groei en technologische vooruitgang lijkt deze manier van lesgeven iets uit een oud en eenvoudiger tijdperk. Maar juist daardoor vergroot de film een universeel gevoel van verlies: van rust, verbondenheid en menselijkheid, juist in het onderwijs. Echter is de documentaire niet voorzien van sentimenteel gezwijmel. De film is nostalgisch, maar nergens oubollig. De rust en bedachtzaamheid van het tempo laten ruimte voor reflectie. En juist door die langzame cadans krijgt het verhaal zijn emotionele diepgang.

Het is geheel te begrijpen dat de film in 2002 wereldwijd al diepe indruk maakte op de kijkers. Het is geweldig dat de film opnieuw, en als origineel, wederom te zien is. En ook nu trekt hij weer, terecht, volle zalen.

Kijk hier naar de trailer van Être et Avoir

Specificaties

Duur: 104 minuten | Genre: Documentaire | Taal: Frans – Nederlands ondertiteld | Leeftijd: AL | Regisseur: Nicolas Philibert| Cast: Georges Lopez als de echte leraar, en de kinderen | Uitvoerend filmmaatschappij Cherry Pickers

Klik hier voor nog meer reviews over films

• Kinderfilms 2025 in de bioscoop – van animatie tot familiefilm
• Films in de bioscoop – van filmhuis tot bioscoopknallers
• Films voor volwassenen in de bioscoop – een overzicht 2024