Het woord ‘Nesjomme’ betekent ziel of betrokkenheid. Heel toepasselijk als je een verslag wil maken over Amsterdam en zijn Joodse bewoners, die vanaf de jaren ’20 van de vorige eeuw zo een belangrijke stempel op de stad hebben weten te leggen. Maar ook heel toepasselijk voor de Amsterdammer die beelden wil gaan bekijken over stad uit het verleden en zijn geschiedenis. Zo een kijker ben ik, heel erg geïnteresseerd in de Joodse samenleving en heel nieuwsgierig naar die nostalgische beelden van onze prachtstad.
Hier gaat Nesjomme over
‘Nesjomme’ volgt het fictieve personage Rusha, een jonge Joodse vrouw in Amsterdam in de periode tussen de twee wereldoorlogen. Haar verhaal, gebaseerd op echte getuigenissen en historische feiten, wordt verteld naar aanleiding van brieven. Haar broer Max emigreerde namelijk naar Nederlands-Indië. In de brieven houden ze elkaar op de hoogte over familieaangelegenheden, het leven in de Jodenbuurt, en de veranderingen in de stad. De film verweeft archiefbeelden met Rusha’s verhalen en schetst zo een kleurrijk en ontroerend portret van de Joodse gemeenschap in het interbellum. Van trotse diamantbewerkers, sjacherende handelaren en populaire cabaretiers, tot sociale hervormers zoals wethouder De Miranda. Zo ook de ondernemers achter iconen als de Bijenkorf en Tuschinski.
De docufilm ‘Nesjomme’ toont de rijke bijdrage van de Joodse gemeenschap aan Amsterdam. Het optimisme na de Eerste Wereldoorlog wordt op de proef gesteld door economische depressie, de opkomst van het fascisme en de Tweede Wereldoorlog. Tegen deze achtergrond groeit Rusha uit van een jong meisje tot een zelfstandige vrouw die haar eigen keuzes moet maken. Nesjomme is niet alleen een herinnering aan het verloren verleden, maar ook een eerbetoon aan de Joodse ziel van Amsterdam: de nesjomme.
Regisseur Sandra Beerends
Sandra Beerends is scenarioschrijver en regisseur. Al meer dan 35 jaar werkte ze als creatief producent en scripteditor voor de NTR (Nederlandse publieke omroep). Ze is ook gastdocente geweest voor de Filmacademie, mentor en jurylid bij onder andere Cinekid en Prix Europa. In 2019 maakte ze haar regiedebuut met Ze noemen me Baboe. Deze film werd ingezonden voor een Oscar, genomineerd voor een Emmy Award en won de Viktor Ward in München en twee Gouden Kalveren voor beste montage en documentaire. Haar nieuwste documentaire/film is ‘Nesjomme’. Deze film ging in première tijdens IDFA. In het najaar van 2025 zal het uitgezonden worden bij de NTR en NPO doc tv.
Rifka Lodeizen heeft een fijne vertelstem
De film ‘Nesjomme’ is geheel in het zwart/wit en het verhaal wordt verteld door, de zeer prettige vertelstem van, Rifka Lodeizen. Ze leest brieven voor die Rusha en haar broer Max, aan elkaar schreven. Leuk detail is dat ze gedurende de briefwisseling ook schaak speelden met elkaar. Elke brief eindigt met een schaakzet. De opnames die Sandra Beerends gebruikt heeft voor ‘Nesjomme’ zijn echte beelden. Ze bekeek tientallen films en las vele verhalen en luisteren naar evenveel anekdotes. Daaruit gebruikte ze fragmenten, soms hele opnames of vaak ook helemaal niets. In ieder geval heeft ze het samen met haar team tot een logisch, geloofwaardig en emotioneel geheel weten te produceren.
Realistisch beeld van een leven dat al geleefd is
Het fictieve verhaal van het hoofdpersonage Rusha en haar familie, staat symbool voor de vele anderen Joodse families. Door de beelden uit die tijd krijg je een heel realistisch beeld van het leven in die tijd. Regisseur Sandra Beerends legt met de film ‘Nesjomme’ letterlijk en figuurlijk de ziel van de stad Amsterdam en de Joodse bevolking bloot. Zo zie je Joodse medewerkers in de diamantenhandel, als marktlui of op een naaiatelier. Als kijker ben je zo getuige van een leven dat al geleefd is, en dat maakt het extra bijzonder. Maar je ziet ook de stad in al zijn glorie en ellende.
Oh Amsterdam wat was je mooi
Wanneer je, net als ik, als Amsterdammer deze docufilm ‘Nesjomme’ bekijkt is het prachtig om de stad in zijn oude glorie te zien. Veel opnames zijn uit de plantagebuurt, heel toevallig de buurt waar ik ben opgegroeid. Het is dan gek om te zien dat er zoveel veranderd is, maar het alledaagse leven net als toen gaat gewoon door, alleen in een andere vorm. Wel moet ik eerlijk bekennen dat Amsterdam qua infrastructuur, gebouwen, pleinen, grachten en straten vele malen mooier was dan tegenwoordig. Neem alleen al het Paleis voor Volksvlijt, op het Frederiksplein, dat in 1929 afbrandde en helaas nooit meer herbouwd is. Ook dit stukje geschiedenis laat Beerends voorbijkomen, omdat het een belangrijke ontmoetingsplek voor de Joden was.
Nu eens geen oorlogsverhaal maar het leven van alledag
Echter is er nog een andere reden waarom Beerends deze docufilm ‘Nesjomme’ graag wilde maken. Ze wilde eens een andere kant belichten van de Joodse samenleving, want over het algemeen worden ze alleen benoemd als slachtoffers van de Jodenvervolging. Terwijl het gewoon een volk was, en is, die net als alle andere probeerde een goed leven op te bouwen. Amsterdam heeft mede door de inzet van de Joodse bevolking zo een goed lopende economie weten te krijgen. Handelen zit nu eenmaal in hun bloed, en gaat het eens mis dan krabbelen ze net zo snel weer op. Het is wel een vrij gesloten gemeenschap, dat heeft als voordeel dat het geld ook binnen hun samenleving gewaarborgd blijft.
Mooie herinneringen en beelden in Nesjomme
Toen de moeder van Sandra Beerends overleed, realiseerde ze zich hoe belangrijk het is om mooie herinneringen te hebben, dan het alleen maar te hebben over geleden leed. Ze heeft dan ook erg haar best gedaan om de film ‘Nesjomme’’ vooral een eerbetoon aan mooie herinneringen te laten zijn. ‘Nesjomme’ is een soort van ode geworden aan de mensen, met hun alledaagse bezigheden, die door de opnames voor eeuwig zullen blijven voortbestaan. Het is ook aan een eerbetoon aan de stad Amsterdam, die al dan niet toevallig, dit jaar 750 jaar bestaat.
De geschiedenis herhaalt zich
‘Nesjomme’ is echter ook een wake-up call, want hoezeer Beerends ook geprobeerd heeft de Tweede Wereldoorlog niet tot de film toe te laten kon ze er uiteindelijk niet meer omheen. Want wanneer de tijd van de beelden verstrijkt zie je langzaamaan ook het optimisme van de Joodse bevolking verdwijnen. Het extremisme neemt toe en wordt meer en meer door tegenstanders van de Joden als normaal gezien. Wat dat aangaat kun je een parallel trekken naar de tegenwoordige tijd. De geschiedenis lijkt zich, zoals wel meer het geval is geweest, wederom te herhalen. Daarom is het juist nu ook zo van belang om mooie herinneringen te maken, en te genieten van de kleine dingen. Met het bekijken van de docufilm ‘Nesjomme’ maak je er in ieder geval alvast eentje.
Kijk hier naar de trailer van Nesjomme
Specificaties over de film Nesjomme
- Releasedatum : 2 januari 2025
- Speelduur: 88 minuten
- Taal: Nederlands
- Classificatie: 6 jaar
- Genre: Docufilm
- Regie: Sandra Beerends
- Cast: Danielle Kertesz
- Distributeur: Cinema Delicatessen
Klik hier voor meer reviews over films
De voice-over in ‘Nesjomme’ is niet van de actrice Danielle Kertesz, maar van Rifka Lodeizen.
Op neutrale, ingetogen toon leest zij de brieven voor van Rusha.
aangepast! Heel erg bedankt